کود ریز مغذی؛ ۷ عنصر ضروری برای رشد گیاه

آهن یکی از عناصر ضروری برای رشد و توسعه گیاه است و در ساختار و عملکرد بسیاری از ترکیبات و آنزیم‌های مرتبط با فرآیندهای حیاتی گیاه نقش دارد. آهن در بسیاری از خاک‌های اسیدی می‌تواند به مقدار مناسبی وجود داشته باشد؛ با این حال، مقدار کل آهن خاک لزوماً نشان‌دهنده میزان قابل جذب آن برای گیاه نیست و عواملی مانند pH خاک، شرایط تهویه، ماده آلی و وضعیت رطوبتی خاک بر فراهمی آهن تأثیر می‌گذارند. کمبود آهن می‌تواند باعث کاهش تولید کلروفیل و ایجاد زردی بین رگبرگی برگ‌های جوان شود. منبع تأمین آهن در کودهای کشاورزی عمدتاً شکل سولفات آهن و یا آهن کلات شده است.

منگنز یکی از عناصر مهم در فرآیند فتوسنتز است و در برخی واکنش‌های آنزیمی و متابولیکی گیاه نیز نقش دارد. فراهمی منگنز در خاک به‌شدت تحت تأثیر pH قرار دارد. در خاک‌های اسیدی، منگنز معمولاً قابلیت جذب بیشتری دارد و در شرایط اسیدیته شدید، حتی ممکن است غلظت آن به سطح سمی برسد. در مقابل، در برخی خاک‌های شنی ممکن است کمبود منگنز مشاهده شود. در صورت وجود سمیت منگنز ناشی از اسیدیته بالا، مصرف آهک و اصلاح pH خاک می‌تواند به کاهش قابلیت جذب منگنز و کنترل سمیت کمک کند. منبع تأمین منگنز در کودهای کشاورزی عمدتاً شکل سولفات منگنز و یا منگنز کلات شده است.

مس یکی از عناصر ضروری گیاه و جزء مهم برخی پروتئین‌ها و آنزیم‌های گیاهی است و در فرآیندهای مختلف فیزیولوژیک نقش دارد. در بسیاری از خاک‌ها مس به میزان مناسبی وجود دارد، اما در برخی خاک‌های قرمز و سبک ممکن است کمبود آن مشاهده شود. همچنین برهم‌کنش میان عناصر غذایی اهمیت زیادی دارد. برای مثال، مصرف نامتعادل برخی عناصر می‌تواند بر جذب و فراهمی مس تأثیر بگذارد. از سوی دیگر، مصرف مکرر ترکیبات مسی برای کنترل بیماری‌های گیاهی، مانند مخلوط بردو (Bordeaux mixture) یا اکسی‌کلرور مس، می‌تواند در طول زمان باعث تجمع مس در خاک و ایجاد سمیت شود. بنابراین، استفاده از ترکیبات مسی باید بر اساس نیاز واقعی گیاه و با رعایت دز و دفعات مصرف توصیه‌شده انجام شود. منبع تأمین مس در کودهای کشاورزی عمدتاً شکل سولفات مس و یا مس کلات شده است.

روی در بسیاری از فرآیندهای رشد گیاه نقش دارد و در تولید و تنظیم هورمون‌های گیاهی، به‌ویژه ترکیبات مؤثر بر طویل شدن ساقه و گسترش برگ، مشارکت می‌کند. فراهمی روی نیز مانند بسیاری از عناصر غذایی به ویژگی‌های خاک وابسته است. در خاک‌های اسیدی ممکن است روی قابلیت جذب مناسبی داشته باشد؛ اما در برخی خاک‌ها، به‌ویژه خاک‌های دارای مقادیر بالای اکسیدهای آهن، امکان تثبیت روی و کاهش فراهمی آن وجود دارد. در صورت کمبود روی می‌توان از منابعی مانند سولفات روی و سایر کودهای حاوی روی خصوصاً کودهای روی کلات شده استفاده کرد. در برخی محصولات باغی نیز محلول‌پاشی ترکیبات روی می‌تواند یکی از روش‌های تأمین این عنصر باشد.

بور نقش مهمی در تشکیل و استحکام دیواره سلولی، رشد بافت‌های جوان و فرآیندهای مرتبط با رشد و تولیدمثل گیاه دارد. کمبود بور می‌تواند رشد بافت‌های جوان و اندام‌های زایشی را مختل کند و بر جذب و استفاده گیاه از کلسیم نیز تأثیر بگذارد. میزان فراهمی بور در خاک به عواملی مانند بافت خاک، ماده آلی، pH و رطوبت وابسته است. در خاک‌های شنی و مناطقی که بارندگی یا آبیاری زیاد است، احتمال شست‌وشوی بور و بروز کمبود بیشتر است. در صورت تأیید کمبود، می‌توان از منابعی مانند اسید بوریک یا بور اتانول آمین و سایر کودهای حاوی بور استفاده کرد. از آنجا که فاصله میان غلظت مورد نیاز و غلظت سمی بور نسبتاً کم است، مصرف این عنصر باید با دقت و بر اساس آزمون خاک و نیاز گیاه انجام شود.

مولیبدن یکی از ریزمغذی‌های ضروری گیاه است که اگرچه گیاه به مقدار بسیار کمی از آن نیاز دارد، اما نقش مهمی در متابولیسم نیتروژن ایفا می‌کند. یکی از مهم‌ترین نقش‌های مولیبدن، مشارکت در فعالیت آنزیم‌هایی است که در تبدیل و استفاده از نیتروژن نقش دارند. این عنصر به‌ویژه برای گیاهان خانواده لگوم‌ها اهمیت دارد؛ زیرا در فرآیند تثبیت زیستی نیتروژن و عملکرد مناسب باکتری‌های همزیست ریشه نقش دارد. pH خاک یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر فراهمی مولیبدن برای گیاه است. برخلاف بسیاری از ریزمغذی‌ها، فراهمی مولیبدن معمولاً در خاک‌های اسیدی کاهش می‌یابد و با افزایش pH، قابلیت دسترسی آن بیشتر می‌شود. به همین دلیل، در خاک‌های اسیدی، اصلاح pH با استفاده از مواد آهکی می‌تواند در افزایش فراهمی مولیبدن مؤثر باشد. در صورت تأیید کمبود، منابع مختلفی مانند مولیبدات سدیم و سایر کودهای حاوی مولیبدن می‌توانند مورد استفاده قرار گیرند.